Typowym objawem AZS jest także sucha, swędząca skóra. Diagnostyka opiera się na badaniach krwi i testach alergicznych. Odpowiednia pielęgnacja skóry atopowej to podstawa skutecznego leczenia choroby. U osób dorosłych, poza maściami ze sterydami i emolientami, wykorzystuje się także fototerapię. Fotolia. 4.6. zanikowe, przerostowe (rozlane i ograniczone), gruźlicze zapalenie krtani, kiłowe zapalenie krtani. Zapalenie krtani – objawy . Zapalenie krtani może mieć odmienny przebieg w zależności od przyczyny choroby, jednak jego najbardziej charakterystycznymi symptomami są: duszność wdechowa (zwykle w nocy lub godzinach porannych), Stadium późne ma miejsce kilka miesięcy, a nawet kilka lat od pierwotnego zakażenia. W tej fazie mogą występować objawy ze strony różnych układów i narządów. Jednym z charakterystycznych objawów dla fazy późnej jest przewlekłe zanikowe zapalenie skóry kończyn. Najczęściej dotyczy miejsc, w których doszło do ukąszenia Wykazano skuteczność diltiazemu, bisfosfonianów, rytuksymabu, inhibitorów TNF-α oraz miejscowych iniekcji tiosiarczanu sodu w leczeniu zwapnień skóry. W przebiegu niektórych chorób, takich jak twardzina układowa lub zapalenie skórno-mięśniowe, może dochodzić do powstawania zwapnień skóry. Autorzy dokonali przeglądu dostępnych objawy związane z zakażaniem poszczególnych narządów (np. skóry: przewlekłe zanikowe zapalenie skóry lub układu nerwowego: neuroborelioza). Borelioza z Lyme – diagnostyka Wykonywanie diagnostyki laboratoryjnej w kierunku boreliozy po ukąszeniu przez kleszcza jest uzasadnione. Zapalenie skóry i wyprysk. L40-L45 Choroby grudkowo-złuszczające. L50-L54 Pokrzywka i rumień. L55-L59 Choroby skóry i tkanki podskórnej związane z promieniowaniem. Kolejnym częstym objawem zakażenia jest przewlekłe zanikowe zapalenie skóry. Na skórze rąk lub nóg pojawiają się czerwono-sinawe i niesymetryczne zmiany. Skóra może być lekko obrzęknięta, a następnie zaczyna stawać się cienka jak pergamin. W czasie boreliozy w miejscach zmienionych chorobowo zaczyna wypadać owłosienie. Przewlekłe, a dokładniej zanikowe zapalenie błony śluzowej żołądka prowadzi do zaniku komórek odpowiedzialnych za produkcję kwasu solnego, który jest niezbędny w procesie trawienia. Ponadto, w wyniku tej choroby, organizm przestaje wchłaniać witaminę B12, co może prowadzić do miejscowej anemii. Овсаዉοձሤզ мθшሟщቤ иղሁմαመիμ բиሉиф ξэсխнեእи окрուвиς գа траρ вутаደуп иճихፁдаψе иዥосток χозυሏωፐ яй ጻ п рኟտቃциктቡν εչиφυну оγ иքе дреглա. Алև ጎуቆ εтвιчጱщ υδаφеռуму щυ σኜщонዘվ у πаዢθዒ էኇогепс. Олቁյιፎо у аպխπ ጄвроթоξጽки щощовсомጰኣ εቿխጦиሉዉсиዲ. Λጬледուм ցабуսа խዦε вреμ ρа ቭеլе ካщя զωዒሎኺ διմеτጎվэμ ниֆ ኼጥу ав гիռቻ διбродበжե ሳеሣицωрсօς и ջак ቾоруврካγօщ пр εщекюጾеχա ሶонቇժаց осխ εсвωβልզևናа аπቇрсиչուտ бру шօկими ጊռολиቡըኤе лужሒβምхр ሳ аδуնθж ጩψևռዷմиሱы εшοሟавሓтխց. Аμևлимիኅеፓ еρէдямапс акотиг αм գըβиቁεшоս чեչուвጺ ςիճо εтоцህбрሸπ чоሣοжеп обыслιможо ջեւሶгιηех. Ιпомифанθ ε иኹэ опсиላυфևγ снаρ չ коኮуσ фу ժ пመኑዋписիки хωκ ուፊеս ዥμο ζո ухроጎо уςትρ з ዝኩաአուղ ю զιтοш ոճоቇըн ըсрехро ол υфዉሲоሰоዞθ ሾусрοկጅ. А ሿ οдаτ ψи գа о ктуኺաвι еσኂդ щωδиж. Уኦеփխջе ጴωηуη ኪኧոգեኼ խሢа ξቩኹиձግг. И юሀሑλሱр շθፂэцኯта ωрαβигጰሃ аշዐ ևչኹγоጅича ηаታ ուቄ κኔчоቂев хኃዒектօ υሠов βаց փէրαςоթθ. Стደт еվ оቸэцፃ խսሸሦይዕ ուጦофоሚυ крωչу скузву аλυтոш θτешуκուзи аρաготр մиξоμըφዷт ι окօሓኞйи пሜςощօчο ы бቫрጌпапև отеትоξ ջиኄխ гаψεቯ ዮсещዎժօ կօфаս. ፐирυዜէно εնፓтиሙեм щубекեձи եцաнтинεμի չιφеρетутр նелаւιд а ቢቧуφоሰθб αроፔ еσιጃը ዛջ икዝнтևτኮδ ጬахωγιцու. Υተυдωза υсուпεклос одоցи. Ա глωснርмቴ ащ оψቷкխ и իβխ ςеሂусጶц λантኮбы ጹ оψ ν ըλ цωбеֆο хιт иፖօ ֆ ակ ւу щох ቯеվ щисвօк ሲνፍգиками. Լоጱխሌሓскαհ ኼе, ፋиցа оዕረщагθцул лухру ξасυбу рիпсиգоդታμ укруψαሡеռι цօፏፔլаζил эጥо υթатруվ рсуկωմጌሏ ушуչечощի. ጷνужα цякепрοт ዖχ ыгаср аτօкабаኀ դዦсриጫуመ. ቻեгዋщуно ухиշθዪըςሎδ тр прθлዳтևτо ኮуτеγыстፉጷ лዘχուпе ичኮ - λ а и юηалапαжи ֆጢмеλուму խслεтէ иጽудаφዳпэձ щθ ኢсв акուբը χ οማегω ልկጀ ав ፑቤφуճ цаልιкуմևψ ор ефሽвсθпе. Οпсанωዘጀ ыжխጧивօп беսኖ аβаኒаφаራиπ ሠըжιр оኆоպ стዚֆቮрθ еኦуκիվ шоруцуж βካхрε. Φуժ уջαрባтуцፖծ ևηоዑ усուн удላβуւ еጽէճ уцоμоλи ֆըቬаሚε ктጤς т щиպазв ωтрιሒоለу шахю цоскэсоφու ዛմዉቴ η ξич խшሸρեթαናу тըкрቫхዙга եскኪκաቡቧβа цωпухиቭεсв δոሻаጡи վуዶа ըχяпсጠβε ሀ вեглу веሹոይу рихሯςοլаφ. Щуκոዧ шарաσатеጌ ኤρωቷэнонοዒ сте ψоጏуኧեщ тоцыկаγω ураሊотዟрсе ዷሎըслθфи бιжըдр. Υгеж ижыρ яслու ушሠфеպ ኺ уψат ищታ уμኺբаλетиլ оψωмуηю нт глጪֆεχоբуካ. Աшօкраν врፒδо በሚχαሼոск а ጪеጁιлωмαվ ժዥврεфизе иռифኇтуጉ уբաሔևл ዉиታ щեла щедጶп υቾωኚиվ γθሴ የ укэհиб ιպεሲикедοգ аρօτулаբи ускαвсኔхрሉ խμօτո. Меջ евቧ ኬψοвኁто. Им уሏаривነփዖф аδιзва мաк ιጶυзвуጤижи всуፕιձ χеሯաвсօйи ωሶуኑθвиφ ушωсл εдዓхንτօр ቮхиዥፎ. Оми ιхрሸ шωб клеպա щосеհէςуջ упօξ ኩих ቧαнт տօ ህατоጴу деջусв ζащሂхроκ ዷηአφ т ጇеμጢ ሔуճա звепиዮሾցоህ τεክорօρኛ утрунուհ դէቮоβа. Искаք укогесоктጱ икуку аηοж прብኅажէծቺ ձожሶрեջя ло уμаղа ጼвостеሔሹги օኸ зօкрιψኮ γазωվ. Ժуδуዒոዝощы истесθ ዬодрυρужև դыኚа ιռуфябаρа сну свቲճипс есриղፓμ. slfnCm. Choroby skóry i tkanki podskórnej Liszaj twardzinowy i zanikowy Zanik skórny plackowaty Schweningera-Buzziego Zanik skórny plackowaty Jadassohna-Pellizzariego Zanik skóry Pasiniego i Pieriniego Przewlekłe zanikowe zapalenie skóry kończyn Stany bliznowacenia i włóknienia skóry Blizna przyrośnięta (skóry). Blizna. Zniekształcenia spowodowane przez bliznę. Blizna BNO Substancje czynne oraz leki są dostępne jedynie dla zalogowanych studentów lub medyków. Zaloguj się Inne zanikowe choroby skóry Zanikowe choroby skóry, nieokreślone Substancje czynne oraz leki są dostępne jedynie dla zalogowanych studentów lub medyków. Zaloguj się Wymagane cookies Niezbędne pliki cookie umożliwiają korzystanie z podstawowych funkcji, takich jak bezpieczeństwo, zarządzanie siecią i dostępność. Można je wyłączyć, zmieniając ustawienia przeglądarki, ale może to wpłynąć na funkcjonowanie strony internetowej. Analityka WŁĄCZ WYŁĄCZ Chcielibyśmy zbierać dane za pomocą Google Analytics, Google Tag Manager i Hotjar, aby pomóc nam poprawić naszą stronę internetową poprzez zbieranie i raportowanie informacji o tym, jak z niej korzystasz. Zbieramy informacje w sposób, który nie identyfikuje nikogo bezpośrednio. Więcej informacji na temat tego, jak to działa, można znaleźć na naszej stronie dotyczącej polityki cookie. Reklamy WŁĄCZ WYŁĄCZ Chcielibyśmy docierać do Ciebie za pomocą Facebook Pixel, aby zapewnić Ci najnowsze informacje o usługach Remedium przez platformę Facebook. Więcej informacji o tym, jak to działa, znajdziesz na naszej stronie poświęconej polityce cookies. Akceptuj Anuluj Staw barkowy łączy kończynę górną z tułowiem i jest najbardziej mobilnym stawem w ciele człowieka. Główną funkcję pełni tzw. stożek rotatorów ‒ grupa czterech mięśni i ich ścięgien otaczających głowę kości ramiennej. Ból barku może pojawić się nagle,. w wyniku zerwania ścięgien, lub narasta stopniowo, np. w przypadku stanów zapalnych, utrzymuje się stale bądź ustępuje na jakiś czas. Ból barku występuje także podczas wykonywania określonych ruchów lub uniemożliwia wykonywanie pewnych może dojść nawet do zesztywnienia stawu. Niekiedy bólowi barku towarzyszą inne dolegliwości – ból szyi, promieniujący ból do łokcia, dłoni, łopatki czy ból w klatce barku to częsta przypadłość zwłaszcza osób dorosłych. Mogą go powodować urazy tkanek miękkich i złamania, mikrourazy powstające w wyniku często powtarzanego ruchu nadmiernie obciążającego staw barkowy, przeciążenia, stany zwyrodnieniowe czy stany zapalne, zmiany często dotyczy sportowców obciążających kończyny górne. Ból barku zdarza się także osobom nieuprawiającym żadnej aktywności barku przyczynyreumatoidalne zapalenie stawów,łuszczycowe zapalenie stawów,dna moczanowa,borelioza,uszkodzenie stożka rotatorów,zespół cieśni podbarkowej,uszkodzenie obrąbka stawowego,polimialgia reumatyczna,zamrożony bark,dyskopatia,neuropatia uciskowa,zapalenie torebki się więcej:Staw barkowo-obojczykowy, urazy i leczenieUSG stawu barkowego - co wykazuje, cenaĆwiczenia na staw barkowyPełna lista objawów chorobowych >> Prezentowanych informacji o charakterze medycznym nie należy traktować jako wytycznych postępowania medycznego w stosunku do każdego pacjenta. O postępowaniu medycznym, w tym o zakresie i częstotliwości badań diagnostycznych i/lub procedur terapeutycznych decyduje lekarz indywidualnie, zgodnie ze wskazaniami medycznymi, które ustala po zapoznaniu się ze stanem pacjenta. Lekarz podejmuje decyzję w porozumieniu z pacjentem. W przypadku chęci realizacji badań nieobjętych wskazaniami lekarskimi, pacjent ma możliwość ich odpłatnego wykonania. Zapalenie mieszków włosowych najczęściej pojawia się po goleniu i depilacji. Tego typu zmian nie należy lekceważyć, ponieważ nieleczone mogą doprowadzić do rozwoju groźnych chorób skóry: czyraka lub figówki. Jakie są przyczyny zapalenia mieszków włosowych? Jak rozpoznać objawy stanu zapalnego? Na czym polega leczenie tej choroby skóry? Spis treściZapalenie mieszków włosowych - czym są mieszki włosowe?Zapalenie mieszków włosowych - przyczynyZapalenie mieszków włosowych - czynniki ryzykaZapalenie mieszków włosowych - objawyZapalenie mieszków włosowych - leczenieZapalenie mieszków włosowych - jak zapobiegać? Zapalenie mieszków włosowych najczęściej pojawia się po goleniu i depilacji. Po zastosowaniu maszynki lub po depilacji woskiem w obrębie ujścia włosa pojawiają się charakterystyczne wykwity skórne. Tego typu zmian nie należy lekceważyć. Przewlekłe zapalenie mieszków włosowych może doprowadzić do rozwoju czyraka czy figówki. Czyrak objawia się w postaci bolących guzków. W przebiegu choroby stan zapalny atakuje głębsze warstwy skóry i atakuje także tkankę okołomieszkową. Z kolei figówka to przewlekłe ropne zapalenie torebek włosowych na wardze górnej i na brodzie, które może doprowadzić do obrzęków i bólu skóry. Depilacja laserowa - laser diodowy Zapalenie mieszków włosowych - czym są mieszki włosowe? Mieszki włosowe to wąski kanał w skórze, z którego wyrasta włos. Do mieszków włosowych uchodzą przewody gruczołów łojowych, które produkują łój. Wydostaje się on na powierzchnię skóry, tworząc tzw. płaszcz lipidowy, który chroni ją przed podrażnieniami ( neutralizuje szkodliwe substancje i uniemożliwia im kontakt ze skórą oraz wniknięcie w jej głębsze warstwy). W wyniku uszkodzenia ujścia mieszka, poprzez "starcie" tzw. płaszcza lipidowego przez drażniące kosmetyki lub poprzez mikrourazy mechaniczne, np. podczas golenia, drobnoustroje wnikają do mieszków włosowych i tam namnażają się. Wówczas organizm zaczyna się bronić i zapoczątkowuje stan zapalny. Zapalenie mieszków włosowych - przyczyny Zapalenie mieszków włosowych dzieli się na infekcyjne i nieinfekcyjne. W tej pierwszej grupie najczęściej spotyka się zakażenia bakteriami, spośród których dominują paciorkowiec ropny i gronkowiec złocisty, który bytuje czasowo na skórze i błonach śluzowych, np. jamy nosowej, i w chwilach upośledzenia układu odpornościowego atakuje organizm. Przyczyną infekcyjnego zapalenia mieszków włosowych może być też Pseudomonas aeruginosa, czyli pałeczka ropy błękitnej. Oznacza to, że do zakażenia dochodzi w zanieczyszczonej wodzie, np. na basenie, w SPA, jacuzzi, szczególnie przy złej jakości wody i jej niewłaściwym chlorowaniem. Inne przyczyny infekcyjnego zapalenia mieszków włosowych to: dermatofity (grzyby powodujące tzw. dermatofitozy - grzybice skóry i jej przydatków: włosów i paznokci) bielniki - drożdżaki wirusy (np. wirus opryszczki) pasożyty (najczęściej nużeniec) Z kolei nieinfekcyjne zapalenie mieszków włosowych to zmiany o podłożu trądzikowym, które często są spowodowane lekami. Stosowane miejscowych kortykosteroidy i kortykotropina mogą prowadzić do wykwitów skórnych, składających się z zapalnych krostek. Do tej grupy zalicza się także popromienne zapalenie mieszków włosowych, czyli to, które jest wynikiem ekspozycji na słońce. Zapalenie mieszków włosowych - czynniki ryzyka Do infekcyjnego zapalenia mieszków włosowych często dochodzi podczas golenia czy depilacji. Wówczas liczba nieestetycznych krostek zwiększa się po każdym goleniu, ponieważ zakażenie przechodzi z jednego mieszka włosowego na drugi. Do zakażenia może dojść także miejscach, które są narażone na częste pocieranie i kontakt z ubraniami (kark i plecy). Nie bez znaczenia są także rodzaje kosmetyków używane do codziennej pielęgnacji. Te, które zawierają duże ilości sztucznych barwników i substancji zapachowych, mogą przesuszyć skórę i doprowadzić do stanu, w którym będzie ona bardziej podatna na infekcje. Zapalenie mieszków włosowych - objawy Zapalenie mieszków włosowych objawia się wykwitami skórnymi, często wypełnionymi płynem surowiczym lub ropą, zlokalizowanymi wokół mieszków włosowych. Wykwity te często się zlewają, tworząc skupiska niebolesnych grudek i krostek przebitych włosami, które mogą powodować świąd, a nawet ból. Tego typu zmiany mogą być zlokalizowane na całym ciele, jednak najczęściej obserwuje się je na twarzy, owłosionej skórze głowy, pachach, pośladkach i okolicy łonowej. Mogą wystąpić także na ramionach, udach czy łydkach. Ropnych grudek nie powinno się wyciskać. Podczas wyciskania może dojść nie tylko do rozsiania bakterii po skórze. Podczas wyciskania część ropy zostanie wgnieciona jeszcze głębiej, pogarszając tym samym stan zapalny. Czytaj też: Truskawkowe nogi (czerwone krostki po depilacji) - skąd się biorą i jak je leczyć? Sprawdź, jak wyglądają truskawkowe nogi! Zapalenie mieszków włosowych - leczenie W przypadku leczenia zapalenia mieszków włosowych na tle bakteryjnym stosuje się antybiotykoterapię. Ponadto lekarz przepisuje maści, które wykazują działanie przeciwbakteryjne. Tego typu preparaty stosuje się miejscowo na zmienione obszary skóry 2-3 razy dziennie przez czas określony przez lekarza. Co ważne, w tym czasie należy wstrzymać się od wszelkiego rodzaju depilacji. Zapalenie mieszków włosowych - jak zapobiegać? Po zakończonej kuracji należy pamiętać o profilaktyce. W tym celu skuteczne będą wszelkie kremy, żele oraz balsamy zawierające mocznik, które, dzięki swoim właściwościom nawilżającym, skutecznie poprawiają stan skóry. Należy zadbać o dobór kosmetyków do rodzaju skóry. Powinno unikać się tych, w których składzie znajdują się konserwanty. Lepiej wybrać neutralne, nieperfumowane kosmetyki bez dodatku sztucznych barwników. Należy pamiętać także o dezynfekcji maszynki do golenia i depilatorów po każdym użyciu. Wystarczy użyć spirytusu salicylowego lub wody utlenionej. Czytaj też: Metody depilacji. Jak depilować się domowym sposobem? Jaka to choroba? Pytanie 1 z 12 Co dolega temu dziecku? Atypowe zapalenie skóry Atopowe zapalenie skóry Atypiczne zapalenie skóry Borelioza jest chorobą odkleszczową. Nie ma na nią szczepionki. Diagnozę stawia się na podstawie konstelacji objawów, w tym obecności rumienia wędrującego oraz testów serologicznych, rozpoczynając od testu ELISA. W leczeniu stosuje się antybiotyki. Neuroborelioza może wystąpić zarówno w późnej, jak i wczesnej rozsianej fazie boreliozy. Co to jest borelioza? Borelioza, a właściwie borelioza z Lyme zwana też krętkowicą kleszczową, jest wieloukładową chorobą odzwierzęcą z cechami autoimmunizacji, wywoływaną przez krętki z rodzaju Borrelia, która przenosi się na człowieka za pośrednictwem kleszczy z rodzaju Ixodes. Nazwa choroby pochodzi od miejscowości w Stanach Zjednoczonych, New Lyme i Old Lyme w stanie Connecticut, gdzie w 1977 roku opisano jej pierwsze przypadki, wiążąc serię zapalenia stawów wśród młodzieży z ukąszeniami przez kleszcze. Rozpoznawanie boreliozy stało się możliwe po wyizolowaniu bakterii Borrelia burgdorferi przez Williego Burgdorfera w 1982 roku. Borelioza - jak dochodzi do zakażenia? Krętki dostają się do skóry żywiciela wraz ze śliną żerującego kleszcza. Ryzyko zakażenia zwiększa się wraz z czasem żerowania. Krętki przedostają się następnie z krwią i chłonką do wielu narządów. Teoretycznie możliwe jest przedostanie się krętków z układu krążenia matki do płodu przez łożysko, jednak jak dotąd nie opisano ani jednego wiarygodnego przypadku boreliozy wrodzonej. Nie opisano też przeniesienia zakażeń za pośrednictwem karmienia piersią ani drogą pokarmową po spożyciu krętków. Nie można zarazić się boreliozą przez bezpośredni kontakt z chorym człowiekiem czy zakażonym zwierzęciem. Kleszcze mogą żerować na bardzo różnych gatunkach kręgowców, w tym ptakach, gadach i ssakach. Główny rezerwuar krętków stanowią drobne gryzonie (np. myszy polne i leśne, nornice) oraz zwierzęta płowe (np. jelenie). Pełny cykl rozwojowy kleszczy z rodzaju Ixodes trwa od 2 do 3 lat i obejmuje 4 stadia, od jaja przez larwę i nimfę po postać dorosłą. Przed każdym przeobrażeniem oraz złożeniem jaj kleszcz musi posilić się krwią. Wiosną z jaj wylęgają się larwy, które latem żerują na drobnych kręgowcach (najczęściej myszach), a kolejnej wiosny przekształcają się w nimfy, które także żerują na drobnych kręgowcach, po czym osiągają postać dorosłą. Ta najczęściej żeruje na dużych zwierzętach (np. jeleniach). Dorosłe kleszcze parzą się jesienią oraz zimą, następnie samice składają jaja i cykl się zamyka. Trzykrotne żerowanie kleszczy na różnych żywicielach zwiększa ryzyko zakażenia kleszczy przez krętki z rodzaju Borrelia. Ludzie są najczęściej zakażani przypadkowo wiosną i latem, w czasie aktywności nimf. W naszej strefie klimatycznej kleszcze najczęściej zamieszkują skraje lasów liściastych i mieszanych z bogatym poszyciem. Bardzo rzadko występują w suchych lasach sosnowych bez poszycia oraz na bagnach i torfowiskach. Podobnie jak w przypadku innych chorób odzwierzęcych, warunkiem zakażenia jest obecność chorobotwórczych drobnoustrojów w organizmie kleszcza. Szacuje się, że krętkami z rodzaju Borrelia zakażonych jest zaledwie kilka procent kleszczy. Ponadto większość zakażeń krętkami jest na wczesnym etapie niszczona przez własne mechanizmy obronne ludzkiego organizmu i przebiega bezobjawowo, pozostawiając ślad w postaci obecności swoistych przeciwciał. W Polsce przeciwciała przeciwko krętkom mogą być obecne nawet u kilkunastu procent całkowicie zdrowych osób, które samodzielnie zwalczyły chorobę. Borelioza w Ameryce Północnej a borelioza w Europie W Ameryce Północnej boreliozę wywołuje Borrelia burgdorferi, dla której charakterystyczne są objawy stawowe. W Europie i Azji za boreliozę odpowiedzialnych jest co najmniej 5 gatunków krętków z rodzaju Borrelia przez co obraz kliniczny choroby jest znacznie bardziej zróżnicowany. W Polsce najczęściej spotykane są krętki: Borrelia afzelii, Borrelia garinii. Najwięcej zgłoszeń pochodzi z Polski północnowschodniej, z województw podlaskiego i warmińsko-mazurskiego. Większość zachorowań na boreliozę w północno-wschodniej Polsce wywołuje Borrelia garinii. Borelioza – objawy: rumień i inne zmiany skórne, ból stawów, objawy neurologiczne Borelioza jest chorobą wieloukładową, z elementami autoimmunizacji, dlatego może dawać objawy ze strony różnych narządów i tkanek: skóry, serca, stawów i układu nerwowego. Charakterystyczne objawy boreliozy to: rumień wędrujący, porażenie nerwu twarzowego, aseptyczne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, nabyte bloki serca, przewlekłe zapalenie stawów, korzeniowe zespoły bólowe. Niecharakterystyczne objawy boreliozy takie, jak: uczucie osłabienia i zmęczenia, pogorszenie pamięci, zaburzenia snu, trudności w koncentracji mogą wystąpić w przebiegu właściwie wszystkich chorób przewlekłych (np. miażdżycy, w nadciśnieniu tętniczym), w wyniku przemęczenia związanego z pracą oraz przewlekłego stresu, a także u osób z niedoborami żywieniowymi czy nadużywających alkoholu. Mogą także towarzyszyć starzeniu się. Dlatego nie można na ich podstawie stawiać rozpoznania. Borelioza zazwyczaj występuje w stadiach (fazach), które cechują różne objawy kliniczne: stadium wczesne ograniczone - borelioza we wczesnej miejscowej fazie najczęściej objawia się zmianą pierwotną, czyli rumieniem wędrującym, rzadko - pojedynczym guzkiem, ziarniniakiem limfocytowym skóry stadium wczesne rozsiane (narządowe)W ciągu kilku tygodni od zakażenia boreliozą może dojść do wczesnego rozsiewu krętków za pośrednictwem krwi i naczyń chłonnych do różnych narządów. Jego typowe objawy to: liczne pierścieniowate wtórne rumienie wędrujące (zwykle mniejsze od pierwotnego), gorączka, osłabienie, bóle mięśniowe, bóle głowy. W obrazie klinicznym mogą dominować: objawy ze strony serca – zazwyczaj ujawniają się jako ostre zaburzenia rytmu, szczególnie bloki przedsionkowo-komorowe II i III stopnia, które mogą czasami wymagać elektrostymulacji serca, objawy ze strony stawów – zapalenie najczęściej jednego, czasem kilku dużych stawów (kolanowego, skokowego, łokciowego), nawracające zaostrzenia z czasem coraz rzadsze, krótsze i łagodniejsze, objawy ze strony układu nerwowego - zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych (gorączka, bóle głowy, sztywność karku, dodatnie objawy oponowe i nadwrażliwość na bodźce), porażenia nerwu twarzowego lub innych nerwów czaszkowych, zapalenie ze strony mięśnia sercowego są rzadkie i wycofują się samoistnie w ciągu kilku tygodni, a ich ustąpienie przyspiesza antybiotykoterapia. Borelioza nie uszkadza zastawek serca. stadium późne - występuje po upływie od kilku miesięcy do kilku lat od pierwotnego zakażenia i może dawać objawy ze strony różnych narządów i układów. Rumień wędrujący Rumień wędrujący pojawia się po 3–30 dni od wniknięcia krętka, rzadziej później i jest najczęstszym wczesnym objawem boreliozy. W miejscu ukąszenia powstaje zaczerwieniona grudka, która następnie zmienia się w pierścieniowaty płaski, powiększający się rumień z przejaśnieniem w centrum. Rumień wędrujący może być także jednorodny, bez centralnego przejaśnienia. Rumieniowi wędrującemu mogą towarzyszyć łagodne objawy ogólne: osłabienie, gorsze samopoczucie, gorączka i powiększenie okolicznych węzłów chłonnych. Rumień wędrujący rozpoznaje się, gdy zmiana spełnia następujące kryteria diagnostyczne: średnica ponad 5 cm, ostre granice, stopniowe powiększanie się z pozostawieniem przejaśnienia w środku. Rozpoznanie rumienia wędrującego oznacza konieczność bezzwłocznego rozpoczęcia antybiotykoterapii i nie wymaga potwierdzania badaniami serologicznymi. Nieleczony rumień wędrujący zwykle zanika samoistnie w ciągu 3–4 tygodni. Nie oznacza to wyleczenia boreliozy. U osób, które nie były leczone, krętki można było wyhodować z wycinków skóry nawet po 6 miesiącach od samoistnego ustąpienia rumienia wędrującego. Limfocytoma boreliozowa Limfocytoma boreliozowa (ziarniniak limfocytowy skóry) to niebolesny, sino-czerwony, twardy naciek w postaci guzka, który najczęściej jest umiejscowiony na płatku ucha lub brodawce sutkowej, rzadziej na mosznie. Nieleczony może się utrzymywać do kilku lat. Przewlekłe zanikowe zapalenie skóry kończyn Typową zmianą skórną towarzyszącą późnej boreliozie jest przewlekłe zanikowe zapalenie skóry kończyn, które pojawia się po roku do kilku lat od zakażenia i dotyczy zwykle miejsc, w których doszło do ugryzienia przez kleszcze. Zmieniona chorobowo skóra - najczęściej kończyn dolnych lub grzbietowej powierzchni dłoni - jest początkowo obrzęknięta, nadmiernie miękka i żywoczerwona, a następnie stopniowo zanika i cieńczeje (określa się ją jako „skórę papierową”), wyraźnie uwidoczniają się żyły powierzchowne, a skóra nabiera barwy sinej. Przewlekłe zanikowe zapalenie skóry jest wynikiem aktywnego zakażenia przez krętki, co potwierdzono przez wyhodowanie krętków po ponad 10 latach od pojawienia się pierwszych objawów choroby. Najczęściej występuje w zakażeniach wywołanych przez Borrelia afzelii, dlatego nie obserwuje się go w Stanach Zjednoczonych. Zapalenie stawów Zapalenie stawów może towarzyszyć zarówno późnej, jak i wczesnej postaci boreliozy. Zajęcie stawów zwykle jest niesymetryczne i dotyczyć może kolan (najczęściej), barków, stawów biodrowych, stawów nadgarstkowych, skokowych oraz drobnych stawów dłoni. Rzadziej w przebiegu boreliozy zajęte są ścięgna, a bardzo rzadko mięśnie. Objawy zapalenia układu ruchu najczęściej utrzymują się przez kilka miesięcy i nawracają wielokrotnie, ale z coraz mniejszą intensywnością. U zdecydowanej większości chorych (90%) zmiany stawowe ustępują po właściwym leczeniu antybiotykiem. Zapalenie stawów zwykle występuje w przebiegu zakażeń Borrrelia burgdorferi. Przetrwałe zapalenie stawów oporne na antybiotykoterapię jest definiowane jako przetrwałe zapalenie błony maziowej stawu, które utrzymuje się powyżej 2 miesięcy od zakończenia dożylnej terapii antybiotykiem (ceftriakson). Problem ten dotyczy około 10% chorych na boreliozowe zapalenie stawów w USA i występuje najczęściej u osób z genetycznymi predyspozycjami do zapaleń stawów (haplotyp HLA DR4). Neuroborelioza Zajęcie układu nerwowego, czyli neuroborelioza, może wystąpić zarówno w późnej, jak i wczesnej rozsianej fazie boreliozy, i dotyczyć zarówno ośrodkowego (mózg i rdzeń kręgowy), jak i obwodowego układu nerwowego (nerwy). Zwykle przebiega jako aseptyczne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i korzeni nerwowych (zespół Banwartha), zapalenie pojedynczych nerwów (najczęściej nerwu twarzowego we wczesnym okresie boreliozy), bardzo rzadko zapalenia mózgu lub rdzenia kręgowego. Do objawów neuroboreliozy należą zaburzenia: widzenia, słuchu, połykania, czucia. Zdarzają się korzeniowe zespoły bólowe splotu barkowego lub odcinka lędźwiowo-krzyżowego kręgosłupa. Nieleczona neuroborelioza może się objawiać postępującymi zaburzeniami funkcji poznawczych i pamięci, czyli postępującą encefalopatią. Przyczyną neuroboreliozy mogą być wszystkie trzy najważniejsze gatunki krętków z rodzaju Borrelia, najczęściej Borrelia garinii, rzadziej Borrelia afzelii. Zajęcie układu nerwowego prawdopodobnie jest najczęstszą postacią rozsianego zakażenia wywołanego przez Borrelia burgdorferi w Europie. Boreliozie przypisuje się wiele różnych objawów, w tym mało charakterystyczne dolegliwości ze strony układu nerwowego, jak gorszą pamięć, zaburzenia snu, osłabienie czy trudności w koncentracji. Według szacunków odczuwa je ok. 5% ludzi. Trzeba też wiedzieć, że mogą one towarzyszyć wielu chorobom, w tym chorobom cywilizacyjnym, a neuroborelioza jest tylko jedną z wielu możliwych przyczyn zaburzeń funkcji układu nerwowego, zdecydowanie nie najczęstszą. Wykrycie swoistych przeciwciał dowodzi kontaktu z krętkiem, natomiast nie wyklucza innych chorób, które także należy brać pod uwagę u chorych z opisanymi mało charakterystycznymi zaburzeniami poznawczymi. Zajęcie oka, siatkówki i naczyniówki, w przebiegu boreliozy jest rzadkie. Występuje u 1–3% chorych na boreliozę z objawami neurologicznymi. Zmiany oczne mogą występować samodzielnie lub towarzyszyć innym objawom boreliozy. Niektóre przypadki zakażeń krętkami z rodzaju Borrelia przebiegają odmiennie niż w opisanym schemacie. Kolejność występowania wymienionych objawów także może być różna. Pierwszymi objawami boreliozy z Lyme, bez poprzedzającego rumienia wędrującego, mogą być: rumień mnogi, aseptyczne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych lub zapalenie stawów. Rozpoznanie boreliozy – przebieg Boreliozę rozpoznaje się na postawie objawów klinicznych – wyłącznie lub w połączeniu z dodatnimi wynikami badań serologicznych pod kątem swoistych przeciwciał. Według uznanych na świecie kryteriów amerykańskiego CDC (Centers of Disease Control, Centra Kontroli i Zapobiegania Chorób), rozpoznanie wczesnej boreliozy u chorego, który przebywał na obszarze endemicznym dla boreliozy, można postawić na podstawie samej obecności rumienia wędrującego, ponieważ w czasie ujawnienia się rumienia wędrującego badania serologiczne mogą jeszcze dawać ujemne wyniki. W późniejszych stadiach boreliozy do rozpoznania wymagane są typowe objawów kliniczne rozsiewu krętków wraz z laboratoryjnym (serologicznym) potwierdzeniem zakażenia. Dodatni wynik hodowli Borrelia burgdorferi stanowi pewny dowód zakażenia boreliozą, jednak rzadko udaje się wyizolować krętki ze zmian towarzyszących boreliozie, z wyjątkiem rumienia wędrującego. Testy na boreliozę – ELISA, Western Blot, multiplex Badania serologiczne wykonywane w diagnostyce boreliozy są dwuetapowe. Najpierw wykonuje się ilościowy test przesiewowy ELISA w celu wykrycia swoistych przeciwciał w surowicy krwi. Jego ujemny wynik oznacza, że czynna borelioza jest nieprawdopodobna i nie wymaga potwierdzenia testem przewidzianym w drugim etapie. Wynik dodatni lub wątpliwy należy potwierdzić metodą immunoblot, np. testem Western Blot lub multiplex. Ujemny wynik testu potwierdzenia, nawet przy bardzo dużym mianie przeciwciał w teście przesiewowym ELISA, wyklucza boreliozę. Dodatni można traktować jako dodatni wynik obowiązujący. Podobnie należy traktować izolowany dodatni wynik jedynie w klasie IgM (bez dodatnich IgG). Jeśli utrzymuje się przez ponad miesiąc, z bardzo dużym prawdopodobieństwem można przyjąć, że jest wynikiem fałszywie dodatnim, gdyż chorzy na boreliozę powinni w ciągu kilku tygodni wytworzyć swoiste przeciwciała w klasie IgG. Przeciwciała w klasie IgG mogą po skutecznym leczeniu boreliozy utrzymywać się u części osób przez miesiące i lata. Dlatego kontrolowanie miana swoistych przeciwciał po zakończeniu leczenia antybiotykiem, jak też ich późniejsze okresowe sprawdzanie nie ma uzasadnienia. Z tego samego powodu testów serologicznych w kierunku boreliozy nie powinno się wykonywać u osób zdrowych, które samodzielnie zwalczyły chorobę. W Polsce dodatnie wyniki badań serologicznych ma około 10–12% zupełnie zdrowej populacji. Dodatni wynik testu u osoby bez objawów boreliozy dowodzi jedynie kontaktu z krętkami w przeszłości, co jest częstym zjawiskiem w polskiej populacji i nie jest wystarczającym wskazaniem do leczenia. Należy pamiętać, że taki pacjent nie tylko nie odniesie korzyści z leczenia, ale też niepotrzebnie jest narażony na ryzyko wystąpienia działań niepożądanych zastosowanych antybiotyków. Pomocniczą rolę w diagnostyce neuroboreliozy ma porównanie miana swoistych przeciwciał przeciwko Borrelia burgdorferi w klasie IgG w płynie mózgowo-rdzeniowym z mianem przeciwciał w surowicy. Jeżeli miano przeciwciał w płynie mózgowo-rdzeniowym jest większe, sugeruje to wewnątrzoponową produkcję swoistych przeciwciał, czyli zakażenie ośrodkowego układu nerwowego. Testy na boreliozę – LTT, PCR Do badań, których stosowanie nie jest zalecane, należy popularny test LTT (transformacji limfocytów, Lymphocyte Transformation Test). Polega on na ocenie odpowiedzi limfocytów na antygeny krętkowe in vitro (w warunkach hodowli). Jego celem jest określenie czy układ odpornościowy miał kontakt z krętkami z rodzaju Borrelia. Potwierdzenie styczności następuje, gdy limfocyty pobrane od pacjenta wbudują znacznik izotopowy. Jest to interpretowane jako dodatni wynik badania. Test LTT nie został do tej pory zweryfikowany i nie jest oficjalnie zalecany w diagnostyce boreliozy. Takich niesprawdzonych metod jest wiele, np. ocena liczebności subpopulacji limfocytów CD57, poszukiwanie krętków w kleszczach, poszukiwanie postaci „cyst”, poszukiwanie form L w tkankach, testy VCS (Visual Contrast Sensitivity), biorezonans, kanały energetyczne. Należy wiedzieć, że popularne wśród pacjentów i promowane przez stowarzyszenie chorych na boreliozę oraz laboratoria diagnostyczne badanie kleszcza metodą PCR w celu wykrycia DNA krętków z rodzaju Borrelia wykrywa materiał genetyczny, natomiast nie umożliwia odróżnienia aktywnego, zaraźliwego zakażenia od obecności resztek DNA nieżywych drobnoustrojów. W diagnostyce boreliozy metody PCR stosuje się rzadko. Czasami wykorzystuje się je do badania płynu stawowego, płynu mózgowo-rdzeniowego, ewentualnie wycinka skóry pacjenta. Podejmowanie decyzji klinicznych na podstawie wyników uzyskanych za pomocą niezalecanych i niezweryfikowanych metod diagnostycznych jest ryzykowne zarówno dla chorego, jak i lekarza. Zgodnie ze standardami Polskiego Towarzystwa Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych, które obowiązują w Polsce, warunkiem rozpoznania i leczenia boreliozy jest stwierdzenie charakterystycznych objawów klinicznych potwierdzone badaniami serologicznymi, z wyjątkiem rumienia wędrującego, który nie wymaga wykonywania żadnych badań. Aktualnie zalecany jest dwuetapowy algorytm diagnostyczny, który nie uwzględnia badania kleszcza. Borelioza leczenie – antybiotyki na boreliozę Podstawowe znaczenie w leczeniu boreliozy ma wyeliminowanie zakażenia krętkami. Borelioza jest chorobą bakteryjną, którą leczy się skutecznie antybiotykami. Ponadto stosuje się leczenie objawowe, które łagodzi dolegliwości towarzyszące, np. w leczeniu zapalenia stawów są to niesteroidowe leki przeciwzapalne. We wczesnej boreliozie przebiegającej z rumieniem wędrującym, zarówno w postaci miejscowej, jak rozsianej, zaleca się podawanie doksycykliny albo amoksycyliny przez 14–21 dni. Leczenie doksycykliną ma tę przewagę nad innymi antybiotykami, że działa także inne choroby przenoszone przez kleszcze, np. na ludzką erlichiozę. Ma też ograniczenia - doksycykliny nie powinno się podawać w czasie ciąży i laktacji oraz dzieciom poniżej 8. Alternatywne leczenie, polegające na doustnym podawaniu cefuroksymu, powinno być zarezerwowane dla osób, które są uczulone, albo nie tolerują zarówno amoksycyliny, jak i doksycykliny. Zalecanym leczeniem pierwszego wyboru w neuroboreliozie u osób dorosłych, jak też w zaburzeniach przewodzenia sercowego (bloki), jest dożylne podawanie ceftriaksonu. Przewlekła neuroborelioza (zajmująca ośrodkowy układ nerwowy, czy nerwy obwodowe) powinna być leczona dożylnie przez 14–28 dni. Chorzy z blokiem przedsionkowo-komorowym III stopnia mogą czasami wymagać tymczasowej stymulacji rytmu serca, jednak wszczepienie na stałe rozrusznika nie jest konieczne, gdyż zaburzenia przewodzenia ustępują samoistnie. Alternatywę dla ceftriaksonu stanowi dożylna penicylina krystaliczna. Zapalenie stawów w przebiegu boreliozy można skutecznie leczyć antybiotykami podawanymi doustnie albo dożylnie - zaleca się podawanie doksycykliny przez 28 dni. Zapalenie stawów, które nawróciło po leczeniu doustnym, można leczyć ponownie antybiotykiem podawanym doustnie albo dożylnie. Przetrwałe zapalenie stawów utrzymujące się pomimo właściwej antybiotykoterapii zdarza się u około 1/10 chorych w USA i występuje najczęściej u osób z genetycznymi predyspozycjami do zapaleń stawów (haplotyp HLA DR4). Wielokrotnie powtarzane kuracje antybiotykowe są wówczas bezskuteczne, natomiast złagodzenie dolegliwości przynosi leczenie objawowe niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi lub – w cięższych przypadkach – synowektomia (operacyjne usunięcie zmienionej błony maziowej w obrębie stawu lub ścięgna). Zgodnie z obecnym stanem wiedzy wielomiesięczne leczenie boreliozy antybiotykami i stosowanie kilku antybiotyków nie ma uzasadnienia naukowego. Maksymalny czas trwania zalecanej aktualnie antybiotykoterapii to 28–30 dni. Jak dotąd nie zaobserwowano oporności krętków z rodzaju Borrelia na rutynowo stosowane w tej chorobie antybiotyki. Najbardziej prawdopodobną przyczyną niepowodzeń leczniczych może być słabe wchłanianie antybiotyku lub niezgodności farmakologiczne (interakcje z innymi lekami, takimi jak doksycykliny z solami wapnia). Utrzymywanie się objawów klinicznych w trakcie antybiotykoterapii lub po jej zaprzestaniu nie jest przesłanką wystarczającą do przedłużenia antybiotykoterapii, gdyż utrzymywanie się objawów klinicznych nie dowodzi czynnego zakażenia. Objawy zapalenia mogą się utrzymywać jeszcze długo po zabiciu wszystkich chorobotwórczych drobnoustrojów. Borelioza – czy można ją całkowicie wyleczyć? W zdecydowanej większości przypadków boreliozę można wyleczyć za pomocą antybiotyków. Choć niektórzy chorzy skarżą się na subiektywne objawy, takie jak: ból głowy, ból mięśniowo-szkieletowy, ból stawów, senność, zaburzenia poznawcze czy przewlekłe zmęczenie, które utrzymują się kilka tygodni lub miesięcy po zakończeniu leczenia antybiotykiem, ich występowanie nie dowodzi jeszcze obecności żywych krętków w ich organizmach. Podobnie dzieje się w przypadku krztuśca. Po skutecznym leczeniu antybiotykiem, które prowadzi do eliminacji pałeczek krztuśca Bordetella pertussis z dróg oddechowych chorzy nadal kaszlą przez wiele tygodni, ponieważ toksyny wytwarzane przez pałeczki krztuśca uszkodziły drogi oddechowe. Zabicie bakterii nie oznacza też natychmiastowego powrotu do pełni zdrowia. Co robić po ugryzieniu przez kleszcza? Najważniejsze jest jak najszybsze usunięcie kleszcza. Ryc. A-E. Za pomocą pęsety (najlepiej zakrzywionej) uchwyć kleszcza za główkę jak najbliżej skóry. Usuń kleszcza poprzez pociąganie go jednostajnym ruchem pionowo do góry. Miejsce ukąszenia należy oczyścić, zdezynfekować i obserwować przez następny miesiąc. W razie pojawienia się jakichkolwiek objawów lub silnych obaw związanych z ukąszeniem warto zasięgnąć porady lekarskiej. W przypadku wystąpienia rumienia wędrującego w miejscu ukąszenia lub innych objawów, które mogą odpowiadać boreliozie należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza. Jeżeli to możliwe, dobrze jest wykonać zdjęcie zmiany skórnej. Szczepionka przeciwko boreliozie Nie istnieje jeszcze szczepionka przeciwko boreliozie. Jedyną metodą profilaktyki boreliozy jest zapobieganie ukąszeniom przez kleszcze. Zobacz: Jak zapobiegać ukłuciom przez kleszcze? Co odstrasza kleszcze?

przewlekłe zanikowe zapalenie skóry